หอระฆังวัดส้มใหญ่

 

วัดใหญ่ดงรัง/ วัดส้มใหญ่ เป็นวัดที่สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา  ความเก่าแก่ทางประวัติศาสตร์  ชาวบ้านหนองขาว เชื่อว่าเป็นวัดที่พลายแก้วมาบวชเณร  ภายในวัดยังมีโบราณสถานที่บ่งบอกถึงความเจริญก้าวหน้าในขณะนัน  คือ  อุโบสถเก่าที่ขณะนี้ได้บูรณะให้อยู่ในสภาพที่ดีขึ้นบริเวณหน้าวัดจะเห็นหอระฆังเก่าที่สร้างสมัยกรุงศรีอยุธยา  และมีการบูรณะปฏิสังบรณ์  ขึ้นในปี  พ.ศ. ๒๕๓๘  แต่สิ่งที่ยังคงเป็นของเก่าที่ไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมเลย  คือ  สระน้ำเก่า  ที่อยู่ภายในวัดที่เหลือให้เห็นจนถึงปัจจุบัน  วัดใหญ่ดงรัง  เดิมเป็นวัดร้าง ชื่อวัดส้มใหญ่สร้างสมัยก่อนกรุงศรีอยุธยา  พม่าเคยมาทำสงคราม  ณ  บริเวณวัดแห่งนี้  หลังจากถูกพม่า เผาทำลาจึงถูกปล่อยให้เป็นวัดร้าง  ต่อมาในปี  พ.ศ. ๒๕๒๕ ได้รับการยกฐานะเป็นวัดมีพระสงฆ์อยู่พำนักได้ชื่อว่า วัดใหญ่ดงรัง

บ้านหนองขาวเป็นชุมชนที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมมี ๒ หมู่บ้าน คือ หมู่บ้านดงรังและหมู่บ้านดอนกระเดื่อง หมู่บ้านทั้งสองนี้อยู่ในเส้นทางเดินทัพระหว่างด่านเจดีย์สามองค์กับกรุงศรีอยุธยา จึงได้รับภัยจากสงครามระหว่างไทยกับพม่าโดยตลอด ในคราวเสียกรุงครั้งที่ ๒ ประชาชนในหมู่บ้านทั้งสองได้รวมตัวกันต่อสู้กับพม่า การรบในครั้งนั้นชาวบ้านไม่สามารถต่อสู้พม่าได้ หมู่บ้านดงรังและหมู่บ้านดอนกระเดื่องจึงถูกพม่าทำลายหมู่บ้านดงรังอยู่ทางทิศใต้ของหมู่บ้านหนองขาว แต่เดิมมีวัดส้มใหญ่หรือวัดใหญ่ดงรังเป็นวัดประจำหมู่บ้าน หลังจากพม่าเผาทำลายก็ถูกปล่อยทิ้งเป็นวัดร้าง ได้รับการบูรณะขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๕ ชื่อว่า “วัดใหญ่ดงรัง ส้มใหญ่” ปัจจุบันยังมีซากปรักหักพังของเจดีย์พระอุโบสถ พระพุทธรูป ปรากฏอยู่ เล่ากันว่า พลายแก้วเคยมาบวชเณรที่วัดนี้ ดังมีเนื้อความในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนว่า…………..

ครานั้นทองประศรีผู้มารดา ได้ฟังลูกว่าหาขัดไม่
อันสมภารที่ชำนาญในทางใน ท่านขรัววัดส้มใหญ่แลดีครัน
เจ้าคิดนี้ดีแล้วแก้วแม่อา แม่จะพาไปฝากขรัวบุญนั่น
จะได้รู้การณรงค์คงกระพัน ให้เหมือนกันสืบต่อพ่อขุนไกร
ว่าแล้วจึงสั่งพวกบ่าวข้า ชวนกันเร็วหวาอย่าช้าได้
กูจะบวชลูกชายสายสุดใจ เอ็งจงไปเที่ยวหาผ้าเนื้อดี
………………………………………. ………………………………………….
ครั้นว่ามาถึงวัดส้มใหญ่ เอาข้าวของตั้งไว้ศาลาหน้า
แม่พาพลายแก้วผู้แววตา ไปกราบไหว้วันทาท่านสมภาร
ท่านเจ้าขาฉันพาลูกมาบวช ช่วยเสกสวดสอนให้เป็นแก่นสาร
ด้วยขุนไกรบิดามาถึงกาล จะได้อธิษฐานให้ส่วนบุญ
อีกทั้งวิชาการอ่านเขียน เจ้าจะได้ร่ำเรียนเสียแต่รุ่น
ฝ่ายท่านอาจารย์สมภารบุญ ทอดใจใหญ่ครุ่นแล้วว่ามา
อนิจจาขุนไกรบรรลัยแล้ว อันลูกชายพลายแก้วเหมือนหนักหนา
รูปอาลัยให้คิดถึงบิดา จะเลี้ยงลูกให้สีกาอย่าระคาง
(เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ๒๕๑๓ : ๔๕ – ๔๗)

ส่วนหมู่บ้านดอนกระเดื่องนั้นอยู่ทางทิศตะวันออกของหมู่บ้านหนองขาวบริเวณวัดโบสถ์ ซึ่งสันนิษฐานว่าเดิมอาจเป็นวัดประจำหมู่บ้านแต่ถูกพม่าเผาทำลายจนเสียหายมาก เหลือให้เห็นเพียงซากเจดีย์บางส่วนเท่านั้น เดิมนั้นบริเวณนี้รกร้างชาวบ้านเรียกว่า ปากด่าน ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง โรงเรียนหนองขาวโกวิทพิทยาคม อันเป็นโรงเรียนมัธยมประจำหมู่บ้านการกล่าวถึงประวัติศาสตร์